Voorschoten, 26 Januari 2006 – Oecumene lezing – Raad van Kerken

 

Edy Korthals Altes

 

 

Benedictus - Locale politiek in spiritueel perspectief

 

 

Dank voor het voorrecht om deze oecumene lezing te mogen houden. Toen Ds. Visser mij vorige zomer  uitnodigde om over een van de grote gestalten uit de Europese geschiedenis te spreken heb ik dat graag aanvaard. Temeer omdat het onderwerp raakt aan het thema dat mij al lange tijd bezig houdt: de spirituele vernieuwing van Europa. Tegelijkertijd moet ik u bekennen met enige schroom vervuld te zijn omdat het voor een buitenstaander niet eenvoudig is ten volle recht te doen aan de rijke Benedictijnse spiritualiteit. Wanneer ik daarin tekort mocht schieten doe ik een beroep op uw begrip.

 

We leven in een tijd van  groeiende belangstelling voor Spiritualiteit. Ja, je kunt zelfs spreken van een ware honger naar verdieping. Maar wat wordt daarmee eigenlijk bedoeld?  Er zijn tal van pogingen ondernomen om dit begrip in definities te vangen. Dat lukt maar in beperkte mate omdat het hier gaat om de toegang tot een werkelijkheid die ons voorstellingsvermogen oneindig te boven gaat. Spiritualiteit is geworteld in een diep innerlijk verlangen van de mens om zichzelf te overstijgen, toegang te krijgen tot God, tot de oorsprong van alle leven.

 

Velen zijn in onze tijd geboeid door New Age, het Boeddhisme  en andere ‘spirituele’ bewegingen.  Niet zelden wordt daarbij voorbijgegaan aan de diepte en rijkdom van de Christelijke spiritualiteit. Het is daarom een goed initiatief van uw Raad om hier vanavond eens wat aandacht aan te geven.

 

Naarmate ik me verdiepte in het onderwerp werd ik steeds meer vervuld van wat je zou kunnen noemen ‘een heilige huiver’ voor de kern: de gerichtheid op God en de naaste. Steeds duidelijker werd me dat we hier met een revolutionair denken te maken hebben. Een spiritualiteit die haaks staat op onze huidige cultuur. Het gaat daarbij om veel meer dan de lokale politiek, om niets minder dan een radicale omkeer in onze levenshouding! Het is van daaruit dat de inspiratie komt voor een ander handelen in onze hedendaagse samenleving.

 

Vanavond wil ik allereerst iets zeggen over Benedictus (Wie was hij?  Wat heeft hij ons gebracht?  Wat bezielde hem?). Vervolgens ingaan op de betekenis van de Benedictijnse spiritualiteit voor de hedendaagse samenleving. Daarbij zal ik me beperken tot die elementen die naar mijn mening vooral nu van belang zijn.

 

 

Wie was Benedictus?

 

Weinig mensen hebben zo’n grote invloed op de Europese geschiedenis gehad als Benedictus. We hebben hier te maken met een bijzonder begenadigd mens. Benedictus, zoon van landadel, werd in  het jaar 480 in Norcia (Umbrie) geboren. Hij stierf omstreeks 547. De tijd waarin hij leefde was een tijd van ondergang en chaos. Het West – Romeinse Rijk liep ten einde. De 5^e eeuw was er een van degeneratie en vernietigingsdrang. Al als jonge man ontvluchtte hij het ontaarde Rome om zich terug te trekken als kluizenaar in een grot in de bergen in de woeste Apennijnen. (Subiaco). Daar zocht hij vrede voor zijn ziel.

Al spoedig ontwikkelde hij een diepe vroomheid en wijsheid die tal van mensen bewoog zich tot hem te richten om raad en bijstand.

 

Benedictus is drager van vele titels zoals: Boodschapper van vrede, Heraut van het Christelijk geloof. Paus Paulus VI riep hem uit tot ‘Vader van heel Europa’  Toch  is er maar weinig over hem uit de eerste hand bekend. Het was vooral  Paus  Gregorius de Grote – een groot bewonderaar – die de aandacht op hem vestigde in zijn Dialogen. Hierin wordt ook uitvoerig ingegaan op de beroemde ‘Regel van Benedictus’.  Het geschrift dat de eeuwen door de kloosterordes heeft geinspireerd.

 

Benedictus was een mens van vlees en bloed, ook hij kende de verzoeking. Zo is er het veelvuldig in de kunst uitgebeelde verhaal van de doornstruik waarin hij zich na een ‘vleselijke bekoring’ stortte. Ook tegenslagen werden hem niet bespaard. De eerste  monniken vonden hem veel te streng, zij trachten hem zelfs te vergiftigen!  Zijn leven was er een van vallen en opstaan.  Hij groeide uit tot een ware Man Gods. Zijn diep doorleefde spiritualiteit maakte hem tot een waarlijk vrij mens, die geen angst kende, ook niet tegenover de machtigen der aarde. Zo is er het bekende verhaal van zijn ontmoeting met Totila – de wrede Gothen koning – die tijdens zijn bezoek vermaand werd om op te houden met het moorden!

 

 

 Wat heeft Benedictus ons gebracht?   

 

1- In de eerste plaats PAX . De drie letters die vaak gebeiteld staan boven de poort van kloosters. Het gaat hier om de vrede met God, met jezelf ( innerlijke vrede ) en met de wereld. Vrede, niet in de laatste plaats in de kloosters. Maar ook in de wereld. Een  vrede, die samen moet gaan met gerechtigheid(= ieder wat nodig is).

 

2- Eenheid tussen mensen. Iets wat in die tijd van wanorde buitengewoon belangrijk was. Ook in de kloosters! Benedictus bevorderde dit door in zijn Regel aan de abt een grote verantwoordelijkheid te geven. De abt, vader van de klooster gemeenschap, werd gezien als de plaatsvervanger van Christus. Hij moest de orde handhaven en daarbij zorgen dat allen een  gelijke behandeling kregen. Geen discriminatie dus naar rang of stand, tussen arm en rijk. Allen kregen dezelfde pij en de tafelschikking ging volgens het jaar van intrede. De grondgedachte was hier: de wezenlijke gelijkheid van mensen. Een in Christus. Sterk komt dit ook naar voren in de gastvrijheid. In ieder mens die aanklopt de Christus zien.

 

3- De civilisering van Europa. De Benedictijnen hebben door de eeuwen heen - in het bijzonder tussen de 6^e en 10^e eeuw - veel bijgedragen aan de Europese cultuur. Zij ontwikkelden de landbouw, stichtten tal van scholen en vertaalden vele klassieke teksten. Aan hen is het te danken dat de schatten van de oude beschaving voor Europa behouden bleven. Ook op geestelijk en liturgisch gebied evenals dat van de wetenschap, architectuur, bestuurlijk en economisch terrein was hun bijdrage groot. Benedictus kan dan ook met recht een ‘Maestro de Cultura’ worden genoemd.  Er zou weinig overblijven van de Europese cultuur indien het Christendom zou worden weggedacht. Vandaar dat de discussie over de Preambule van de Europese Grondwet onwezenlijk aandoet. De weigering om het Christelijk geloof te erkennen als een van de bronnen van de Europese beschaving is dan ook een kolossale historische blunder. Nog ernstiger dan deze geschiedvervalsing is echter dat hierdoor een sluier wordt gehangen voor een bron van inspiratie in een verziekte cultuur!

Het is een bewuste poging om een Europa zonder God te creeren. En dat in een tijd waarin tal van belangrijke ethische keuzes gemaakt moeten worden!

 

4- Uitdragen van het geloof over de gehele wereld. In de grot van Subiaco staat op de muur een wereldkaart met alle vestigingen van kloosters. Heel indrukwekkend.

Ik herinner me dan ook het enthousiasme en de fascinatie van Visser ’t Hooft ( de eerste secretaris generaal van de Wereld Raad van Kerken) toen we daar stonden op de plek waar alles eigenlijk begonnen was.

 

5- Grondlegger westerse monastieke kloosterordes. De Regel werd geschreven in het klooster van Monte Cassino. Niet een straffe, harde regel maar meer zoals Buber het noemt; een Weisung’, een wijzen naar de richting die je moet volgen op weg naar God. Hij werd dan ook door Benedictus een “Leiddraad voor beginnelingen’ genoemd. De Regel is niet hoogdravend maar eenvoudig; redelijk en praktisch, het gaat hier niet om verre idealen maar om de dagelijkse toewijding aan verbetering van de kwaliteit van leven. Ook nu nog is deze Regel, die orde met flexibiliteit combineert, heel actueel.  Zo heeft Wil Derkse, in zijn goed leesbare boek over Benedictijnse spiritualiteit voor het dagelijks leven aangetoond dat deze erg nuttig kan zijn voor humaan verantwoordelijk leiderschap. Praktisch voor managers, met duidelijke normen in een tijd van wanorde. Maar wordt daarmee recht gedaan aan de kern van wat Benedictus bezielde, is er niet wat meer?

 

 

Wat bezielde Benedictus?

 

Zijn levenshouding werd gekenmerkt door een gericht zijn op God. Hij wist, ja voelde heel diep, dat de mens geworteld is in een grotere werkelijkheid dan het eigen ‘ik’..  Hij was daardoor  doordrongen van een diepe eerbied, iets wat in de Engelse taal zo goed wordt uitgedrukt in het woord:  Awe.  Vanuit die kern keek hij naar de wereld om hem heen: naar de mensen; de dingen  en de natuur. In zijn geesteshouding kwamen twee lijnen samen: de verticale en horizontale as. In wezen is dit de kern van het grote gebod dat ons zegt God lief te hebben met ons gehele hart, ziel en kracht  en de naaste als onszelf. De Benedictijnse spiritualiteit raakt dan ook alle aspecten van het leven, uit zich in een houding van dienst. Het is een ’geaarde spiritualiteit’.

 

Tegen de achtergrond van alle pogingen om Benedictus te actualiseren doen we goed om te beseffen dat het hem voor alles ging om een antwoord te vinden op zijn persoonlijk zoeken naar God. Zijn eigen zoektocht – en die van zijn medebroeders - naar de waarachtige zin van het leven. Dat is iets om vast te houden in ons dagelijks leven. Bij jezelf beginnen, dus niet volstaan met het verkondigen van mooie ideeen om de wereld te hervormen, maar een op God gerichte spiritualiteit ontwikkelen. Het is juist door dit persoonlijk geraakt worden door de Eeuwige dat Benedictus talloze mensen de weg heeft gewezen naar een vol leven. Door zijn levenshouding heeft hij die grote invloed op de cultuur kunnen uitoefenen. De klooster ordes, de verbreiding van het Evangelie in de wereld en een leefbaar Europa, het zijn alle, vruchten van die basisgerichtheid.

 

Door deze grondhouding wordt de Benedictijnse spiritualiteit gedragen. Van daaruit zou ik nu enkele elementen willen noemen die naar het mij  voorkomt van bijzonder belang zijn voor de hedendaagse samenleving.

 

 

*  Allereerst het grondpatroon van de Benedictijnse spiritualiteit waarmee de Regel begint:

 ‘Luister, mijn zoon, naar de richtlijnen van uw meester en neig uw hart... Het gaat hier om een aandachtig luisteren vervolgens om een zorgvuldig overwegen( een van harte instemmen) gevolgd door een daadwerkelijk handelen.

Geloof, gebed, gemeenschap en gehoorzaamheid aan Gods woord. Het is door dit gericht zijn en het zien van Christus in de ander dat de ‘ik gerichtheid’ wordt doorbroken.

    * Eerbied en respect als basishouding. Het profane en heilige met elkaar verbinden. Kenmerkend voor de benedictijnen is de heiliging van de dingen en taken in het gewone leven. Alle goederen en gereedschappen van het klooster  dienden volgens de Regel gezien te worden als het vaatwerk voor de kapel.  En... met dezelfde aandacht worden behandeld!

 

*  Zin voor orde en schoonheid.

 

* Stilte, inkeer. Juist in deze onrustige tijd zijn kloosters van grote waarde. Het zijn plekken van bezinning waar afstand genomen kan worden van het jachtige leven. Oases van rust waar vanuit het licht van de eeuwigheid nagedacht kan worden over de diepste zin van het bestaan.

 

* Tenslotte de drie geloften die worden afgelegd voor de abt:

    -     Bestendigheid, standvastigheid, bij je gemeenschap blijven, trouw blijven aan het 

          gegeven woord, de gemaakte afspraak. ( stabilitas)

-         Dagelijkse verbetering levensstijl, een gewoonte maken van kleine haalbare stappen. De mens is immers niet vast bepaald maar open om te leren, te groeien.

    –    Van harte gehoor geven aan wat abt/ broeders en anderen vragen.

 

 

De betekenis van spiritualiteit voor mens en  samenleving

 

De Benedictijnse spiritualiteit -  doordrongen van de Liefde tot God en de medemens -  kan ons helpen om een nieuwe richting te vinden in onze samenleving. Zij raakt namelijk direct aan onze relaties met de mens(en), de dingen en de natuur. Ik kan hier alleen kort ingaan op de relevantie van deze vorm van spiritualiteit voor:  de mens van nu, de economie, de Europese Unie en op  het lokale vlak.

 

1- De mens

De betekenis van Benedictus voor de moderne mens is heel groot.  Het gaat hier namelijk  over het centrale thema in deze tijd de verandering van de grondinstelling. Niets minder dan een  radicale omkeer in levensinstelling: Metanoia!  Een gehoor geven aan de oproep tot omkeer, een oproep, die reeds in het Oude Testament weerklinkt en door Jezus heel dichtbij gekomen is. Er is een neiging om deze kernvraag naar onze basis orientatie uit de weg te gaan en zich te verschuilen achter bijvoorbeeld het ‘waarden en normen’ debat.

 

Ook bij de actuele discussie over de urgente problemen in deze tijd wordt deze diepgaande vraag - die onze levensinstelling raakt - liever uit de weg gegaan. Voorkeur wordt gegeven aan een pragmatische aanpak van de problemen. Vooral bij de milieucrisis is de hoop gevestigd op praktische maatregelen en technologische ontwikkelingen. Natuurlijk zijn deze hard nodig maar ik denk dat deze benadering pas dan effectief zal zijn wanneer zij berust op een spirituele vernieuwing.

 

 

Benedictus wijst een weg om hart en ziel te richten op de oorsprong van ons bestaan en een richting naar een volwaardig menselijk leven. Hij beroept zich daarbij op de Bijbel, die praktisch op elke bladzij getuigt dat wij leven in God’s wereld. In een werkelijkheid, die oneindig veel groter is dan wij kunnen bevatten. Voor de moderne mens, zo vervuld van waan over zijn eigen gewichtigheid is dit een onaanvaardbare gedachte.

Maar zou het, in een cultuur waarin de systematische twijfel heerst, niet een goede zaak zijn om eens een kritische  vraag te stellen over deze ‘autonomie’?  Hebben we niet  een kolossale vergissing gemaakt met de marginalisering van het transcendente?

 

Door het verschrompelen van de levende relatie tot God is immers voor velen de weg geopend voor een verafgoding van materialisme en hedonisme. Het is dit verloren raken van de visie op de plaats van de mens in de uiteindelijke werkelijkheid, die geleid heeft tot de kritieke situatie waarin we ons nu bevinden. Zonder geestelijke vernieuwing komen we daar niet uit. Maar die moet wel echt gewild, dus gezocht worden. Velen leven immers onder druk en een permanent gebrek aan tijd. Zij gunnen zich vaak geen tijd voor reflectie, zelfs niet voor een kort meditatief moment aan het begin of einde van de dag. Dikwijls is er echter wel aandacht voor tijdverslindende TV programma’s waarin seks en geweld wedijveren met banaal amusement - een nogal mager en ongezond dieet voor lichaam en geest!  Dit nu is een ernstige zaak omdat de grote aanpassingen, die nu van ons verlangd worden, een niveau van geestelijke rijpheid vereisen. Zonder dat zal het voor regeringen ondoenlijk zijn voldoende steun te verkrijgen voor een beleid dat een nieuwe koers uitzet. Veel burgers zijn op dit moment nog niet bereid tot het inleveren van verworvenheden, het brengen van noodzakelijke materiele offers ter wille van een verantwoorde levensstijl.

 

2- De economie

De Benedictijnse spiritualiteit laat ons zien waar een dergelijke herorientatie van levensinstelling toe voert. Daar ligt ook de sleutel voor een vernieuwing van het economisch denken en handelen. Dat is heel hard nodig omdat in onze cultuur de economie een dominerende rol speelt en op een veel te smalle basis is komen te berusten. Zo smal, dat wezenlijke waarden zoals gerechtigheid, solidariteit en eerbied voor alle vormen van leven vertrapt worden.

 

Zoals we hebben gezien was Benedictus doordrongen van:

a) De eenheid van mensen ongeacht ras, afkomst of inkomen. Een eenheid, gebaseerd op de fundamentele waardigheid van ieder mens. Hoogst actueel in een globaliserende wereld! Aanvaarding van deze grondgedachte zou moeten voeren tot een sociaal-economisch beleid dat voorkomt dat de een leeft in overdaad terwijl  de naaste gebrek lijdt! Van deze menswaardige behandeling zijn we nu wel heel ver verwijderd! Zowel in de EU als in onze wereld. Kijk maar naar de enorme tegenstellingen. Bijna 1/5 van de wereldbevolking leeft op een hoog welstandsniveau terwijl meer dan 1/5 met minder dan 1 dollar per dag moet rondkomen. Terwijl een minderheid zich baadt in weelde sterven jaarlijks miljoenen  mensen van honger, gebrek aan  water  en besmettelijke ziektes.

b) een diep respect voor God’s schepping, dus een zorgvuldige omgang met de natuur.

c) een realistische benadering van materiele goederen. Benedictus was los van het bezitsdenken, hij ervoer dat als een  belemmering in zijn zoektocht naar de diepste zin in het leven: God. Hij zag de aardse goederen  als gebruiksvoorwerpen niet als zaken die zijn identiteit konden bepalen. Die was immers geworteld in de gewisheid van God’s kind te zijn.  In het besef van geborgenheid in zijn Liefde zoals die tot ons gekomen is in Jezus Christus.

 

Ik ben me ervan bewust dat dit denken heel ver  af  staat van de kretologie die dag in dag uit via TV onze huiskamers binnendringt om ons te overtuigen dat we ‘pas worden wie we zijn indien we  een bepaald product kopen’. De reclame slogan: ‘wordt wie je bent’,  betekent in wezen dat je identiteit zou kunnen ontlenen aan materiele goederen.. ‘Become  what you are; was de korte tekst van pagina grote advertenties waarin een uiterst kostbaar horloge of luxe auto te zien viel!  Benedictus wijst een weg om ons te bevrijden uit die waanzin. Een weg, die ons tot vrije mensen kan maken!

 

Het huidige ‘platland denken’ waarin de economie de boventoon voert heeft geleid tot een onaanvaardbare tegenstelling tussen arm en rijk alsmede een verregaande aantasting van ons natuurlijk leefmilieu.  Hoog nodig is daarom een nieuwe visie op het wezen van de economie. Niet meer als een doel op zichzelf, maar als een instrument ten dienste van mens en samenleving! En dit, op een zodanige wijze dat alle mensen - ook toekomstige generaties - een redelijk bestaan kunnen leiden binnen de grenzen, die de natuur ons stelt. Dat is dus precies het omgekeerde van wat nu gebeurt! Het zijn thans mens en samenleving die de economie dienen! Het oorspronkelijke concept van de economie als een instrument ten dienste van het algemeen welzijn wordt in de huidige cultuur geperverteerd tot een doel op zichzelf ter wille van de verrijking van een beperkte groep mensen.

 

3- Consequenties voor de EU

Het is duidelijk dat dit nieuwe denken verstrekkende consequenties heeft. Op  een tweetal van daarvan wil ik graag ingaan:

De eerste betreft de verwerping van de misvatting dat een mens onbeperkte materiele behoeften heeft. Een van de weinige dogma’s waaraan niet getwijfeld mag worden. ‘Onbeperkte behoeften’ zijn immers de olie voor de economie. Zij vormen de grondslag voor de dynamiek van het huidig economisch model. Aan deze hoeksteen mag absoluut niet gewrikt worden want een krachtige groei van de consumptie is immers goed voor producenten, winsten, aandeelhouders, managers en werkgelegenheid. Geen wonder dat er alles aan wordt gedaan om te zorgen dat de vraag van consumenten blijft stijgen. Enorme bedragen worden daarbij gespendeerd aan agressieve advertentie en publiciteitscampagnes. Zij moeten het modebewustzijn versterken en vraag creëren, juist naar allerlei niet-essentiële goederen en diensten. Dit leidt tot een onophoudelijke, irritante stroom van banale reclameboodschappen die ons wordt opgedrongen. Jong en oud worden dagelijks geïndoctrineerd met loze beloftes voor een beter leven, indien zij tenminste het juiste product kopen.

 

Dat een mens onbeperkte materiele behoeften heeft is in ons welvarende deel van de wereld niet alleen onverantwoord maar getuigt ook van onvolwassenheid. Onvolwassen, omdat zij voorbij gaat aan de grondwaarheid: Niet van brood alleen leeft de mens, maar van alles wat uit de mond van Gods voortkomt (Mattheus 4:4). Het is eenvoudig niet waar dat ‘een mens onbeperkte materiele behoeften heeft, die ter wille van zijn levensgeluk bevredigd moeten worden.’Spiritualiteit vraagt om zorgvuldigheid in de omgang met de dingen ipv. gretigheid . Maar matiging en een zekere soberheid, betekent een herziening van ons consumptie patroon en dus aanpassing van de productie en de tijdsbesteding!

 

Dit brengt ons direct bij het volgende punt namelijk de  verruiming van de doelstelling van de EU. Een bevrijding dus uit de obsessie van de Lissabon strategie, die van de EU zo rond 2015 ‘de  meest competitieve kenniseconomie in de wereld’ zou willen maken.  In plaats daarvan: een constructieve bijdrage aan een duurzame en rechtvaardige wereldsamenleving, waarin niet de welvaart maar de kwaliteit van het leven voorop staat.

Dat houdt dus in een veel grotere aandacht voor onze natuurlijke leefomgeving en het armoede vraagstuk zowel in eigen land als tussen Noord/Zuid. In het kort: een meer  volwassen en verantwoorde omgang met de economie. Dit plaatst ons onvermijdelijk voor pijnlijke keuzes: zijn wij bijvoorbeeld bereid met minder groei – dus welvaart - genoegen te nemen teneinde ‘milieuruimte’ te scheppen voor de economische groei van andere landen, die de ontwikkeling hard nodig hebben?

 

Keuzes ook t.a.v. de handelspolitiek: hoever kunnen we gaan in het openstellen van onze grenzen voor de producten uit lage loonlanden? Natuurlijk dient hieraan een zorgvuldige afweging van de legitieme belangen van de ontwikkelingslanden en de welvarende staten aan vooraf te gaan. Voorkomen moet worden dat door een volledig vrije handel in onze landen een verpaupering voor een groot deel van de bevolking ontstaat. Onontkoombaar komt echter de vraag op ons af , of we bereid zijn om iets van onze materiele welvaart in te leveren teneinde de Millenium Development Goals daadwerkelijk te ondersteunen!

 

4- Wat kunnen we doen met ‘spiritualiteit’ op het locale vlak?

Ook in de locale gemeente is spiritualiteit van grote betekenis. Steeds weer moeten keuzes gemaakt worden, belangen tegen elkaar worden afgewogen. Welke criteria geven daarbij de doorslag? Welke plaats krijgen humanitaire of strikt zakelijke overwegingen?

Steeds weer zijn  het mensen die de beslissingen nemen. Vandaar  dus  het belang van de levensinstelling.  De bron van onze diepste motivatie!

 

Benedictus legt de nadruk op het aandachtig luisteren gevolgd door het praktische handelen. Voor politici zou dat inhouden een goed luisteren naar datgene wat leeft onder de burgers. Een ingaan op de reeele zorgen en een aanpak die getuigt van een dienende instelling. Dikwijls zullen dat kleine haalbare stappen zijn. Spiritualiteit is hier van groot belang. Die bepaalt immers – zoals we gezien hebben - onze houding t.a.v. de mens, de dingen en de natuur. Laten we eens kijken hoe we daarmee omgaan.

 

De mens. Is er voldoende zorg voor de zwakkeren in onze samenleving? Niet alleen voor ‘onze’ armen, ouderen en zieken  maar ook voor de migranten, en diegenen die uitgesloten zijn?

Onaanvaardbaar is dat in een van de rijkste landen ter wereld mensen geen of slechts een beperkte ziekenverzorging krijgen indien ze onverzekerd zijn. Armoede is nu ook in Nederland een echt probleem geworden. Er wordt zelfs gesproken over ruim 600.000 gezinnen die in problemen verkeren. Vaak is er een te hoge schuldenlast. Niet zelden wordt dan gesteld dat zij maar wat zorgvuldiger hadden moeten omgaan met het geld. Jazeker, dat moet ook!  Maar we moeten wel zien dat we leven in cultuur die van de daken schreeuwt dat we meer moeten kopen. Voor wie het goed heeft is het makkelijk op dit punt verwijten te maken. Er is in ons verhardende ‘zakelijke’  klimaat dringend behoefte aan locale initiatieven om te zorgen dat mensen - op aanvaardbare wijze - geholpen worden uit de armoede-val te komen.

Menselijke solidariteit geldt ook t.a.v. diegenen, die door ellende of uitzichtloosheid naar ons land gekomen zijn om hier een bestaan op te kunnen bouwen. Gastvrijheid is een van de kenmerken van de Benedictijner orde.

Een ander aspect van de omgang met mensen heeft betrekking op het  delen van de lasten. Solidariteit en gerechtigheid verlangen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Hoe staat het daar nu mee? Kan op locaal niveau hier iets aan gedaan worden? Zou de wereld van het egocentrisme  doorbroken kunnen worden, zelfs op fiscaal terrein? Hypotheek aftrek? En zouden mensen niet zelf in beweging kunnen komen wanneer de inkomensongelijkheid schandalige proporties heeft aangenomen?

Tenslotte: zou de kwaliteit van het  leven niet aanzienlijk verbeteren indien mensen elkaar niet langer bezien als nummers met Eurotekens in de ogen, maar als een ‘medemens’ , geschapen naar God’s beeld en gelijkenis?

 

De dingen/ het geld Spiritualiteit vertaalt zich ook in een zorgvuldige omgang met de materiele goederen. Maat houden. Praktisch betekent dat een afhaken van het consumentisme, ons niet laten opjagen tot aankopen. Kunnen we niet met minder toe? Genoeg is genoeg. Soberheid, geen verkwisting. Ook bij het gebruik van energie, water en grondstoffen. Wat voedsel betreft zou de invoering van een vrijwillig beperkt vasten van b.v. een of twee maaltijden  per maand opdat anderen kunnen eten een uiting van geleefde spiritualiteit kunnen zijn.

 

De natuur Geleefde spiritualiteit voert tot een zorgvuldige omgang met de natuur. Een houding van respect voor een schepping die ons is toevertrouwd waarbij niet alleen rekening gehouden wordt met de komende generaties in onze streken maar ook – ja juist – met de gevolgen van ons economisch handelen op arme landen!

Denk ook aan het verkeer. Met name aan de heilloze dictatuur  van  het toenemende auto verkeer. De te grote auto’s , onverantwoord lange vrachtwagens en een  steeds grotere druk van het wegennet op de schaarse natuur. Ook hier staan we voor  een zorgvuldige afweging van belangen waarbij het behoud van natuur zwaar zal moeten wegen.

Tenslotte. laten we inzien dat het niet aangaat om te klagen over  milieu achteruitgang terwijl we zelf keuzes maken, die het milieu schaden door bijvoorbeeld een excessief gebruik van ons eigen wagenpark.

 

En de lokale kerken?

Ook die hebben een belangrijke taak te vervullen:

* allereerst door verdieping van een op Christus gerichte spiritualiteit. Een weg om tot een zinvol leven te komen in een beangstigende wereld.  Voorbereiding ook op een cultuuromslag die voert naar een zorgvuldig evenwicht tussen de geestelijke en materiele componenten in ons bestaan. Temeer omdat de grote kentering in de samenleving gepaard zal gaan met een vermindering van het materiele welvaartsniveau.

* door actieve bevordering van  de oecumene. Dit is geheel in de geest van Benedictus. Juist op lokaal niveau zouden stappen gezet kunnen worden om  de eenheid in Christus te vieren. En op landelijk niveau zouden niet minder maar meer middelen ter beschikking moeten komen om de oecumenische samenwerking te bevorderen!

* bevordering van de inter-religieuze samenwerking op het lokale niveau door initiatieven waarbij ingegaan wordt op de problemen van religieuze minderheden en het bevorderen van wederzijds begrip. Wantrouwen doorbreken! De mens zien!  Vorming van een gezamenlijke werkgroep over waarden!

* een diepgaande oecumenische bezinning over het recente WARC Rapport (World Alliance of Reformed Churches). Dat gedragen word door de overtuiging dat: de strijd tegen het economisch onrecht en ecologische vernietiging het hart raakt van het Christelijk geloof.  De 211 lidkerken worden opgeroepen om: te werken aan een belijdenis over het economisch leven, die zich duidelijk uitspreekt over gerechtigheid…de prioriteit die aan de armen moet worden verleend evenals de steun aan een ook in ecologisch opzicht duurzame toekomst

 

 

 

 

 

Slotwoord

 

Er wordt veel gesproken over Benedictus en zijn  relevantie in deze tijd. Maar  laten we goed zien dat dit spreken over hem geen recept is voor een betere samenleving. Voor alles gaat het om de omkeer van de enkele mens, het vinden van de weg op de zoektocht naar de diepste zin in ons leven.

Pas wanneer je zelf die omslag doormaakt, je aangesproken weet door God’s liefde, gaat er iets veranderen. Komen de vruchten. Ook in onze vastgelopen cultuur!

 

Spiritualiteit is de onzichtbare maar bezielende kracht die mensen verandert, in beweging brengt. Spiritualiteit, wil tot leven komen, vertaald worden in de concrete werkelijkheid. Het gaat dus om een geaarde spiritualiteit, in wezen om Menswording! Het is vanuit deze grondhouding dat er vruchten zullen komen, ook op het lokale vlak!

 

Het kernwoord bij Benedictus is voor mij: Eerbied, Awe!  Heiliging der dingen, dus aandacht, zorgvuldigheid in de omgang met mensen, dingen en natuur. Laten we  samen deze zoektocht naar een verdiepte spiritualiteit ondernemen.

Dat kan tot een nieuw levenselan leiden,  een kracht om weer te leven met hart en ziel. Als vrije mensen met brandende harten! Net als bij de Emmaus gangers, toen zij Jezus herkenden. Dat vuur is aanstekelijk, zeker in een tijd die snakt naar een omslag, naar een nieuwe bezieling van Europa!